Żelbet nie jest automatycznie odporny na pożar przez wymagany czas. O zachowaniu słupa, belki czy stropu decydują między innymi wymiary przekroju, położenie zbrojenia, obciążenie oraz liczba stron narażonych na nagrzewanie. W istniejącym obiekcie na Opolszczyźnie pierwszym zleceniem powinna być więc ocena konstrukcji, a nie wykonanie warstwy zabezpieczającej dobranej wyłącznie według jej grubości.
1. Najpierw ustal wymaganie dla konkretnego elementu
Wymagana odporność ogniowa wynika z funkcji budynku, jego parametrów oraz przyjętych rozwiązań ochrony przeciwpożarowej. Nie należy przepisywać jej z dokumentacji sąsiedniego magazynu ani utożsamiać z klasą reakcji na ogień materiału. Zmiana hali produkcyjnej na magazyn może zmienić warunki oceny, nawet jeśli sama konstrukcja pozostaje nietknięta.
R oznacza nośność ogniową, E – szczelność ogniową, a I – izolacyjność ogniową. Wymaganie R 60 dotyczy zachowania nośności przez 60 minut w określonych warunkach oddziaływania pożaru; nie jest równoznaczne z REI 60. Przy stropie oddzielającym strefy pożarowe trzeba rozpatrzyć również jego funkcję oddzielającą, w tym otwory, przepusty i połączenia.
Właściciel powinien zlecić projektantowi konstrukcji ustalenie zakresu sprawdzeń w powiązaniu z dokumentacją ochrony przeciwpożarowej, przy udziale rzeczoznawcy do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych odpowiednio do potrzeb. Wynikiem ma być zestawienie wymagań dla poszczególnych elementów, nie ogólne stwierdzenie, że „budynek potrzebuje R 120”.
2. Zleć rozpoznanie stanu rzeczywistego, nie tylko przegląd rysunków
Projekt archiwalny jest punktem wyjścia, ale nie dowodem zgodności wykonania. W starszych obiektach występują przesunięcia prętów, lokalnie zbyt mała otulina, nieudokumentowane otwory oraz naprawy zasłaniające uszkodzenia. Rozpoznanie powinno objąć reprezentatywne elementy oraz miejsca najbardziej niekorzystne: podpory, smukłe słupy, dolne powierzchnie belek i strefy zawilgocone.
- Zbierz rzuty, przekroje, projekty przebudów oraz informacje o aktualnych obciążeniach i planowanym użytkowaniu.
- Zleć pomiary przekrojów i lokalizację zbrojenia skanerem, z odkrywkami kontrolnymi tam, gdzie wynik jest niejednoznaczny.
- Wymagaj mapy rys, odspojeń, ubytków i korozji, ze zdjęciami przypisanymi do osi konstrukcyjnych.
- Ustal z projektantem potrzebę badań betonu; sam odczyt ze sklerometru nie zawsze wystarcza do wiarygodnego określenia wytrzymałości.
Zakres pomiarów powinien wynikać z powtarzalności konstrukcji i rozrzutu wyników. Jeden pomiar na kondygnacji nie uzasadnia przyjęcia jednakowej otuliny dla wszystkich belek.
3. Sprawdź nośność w pożarze i wskaż rzeczywistą przyczynę niedoboru
W ocenie ogniowej istotna jest często odległość osi zbrojenia od powierzchni nagrzewanej, a nie sama otulina. Przykładowo przy otulinie 25 mm mierzonej do zewnętrznej powierzchni strzemienia, strzemieniu o średnicy 8 mm i pręcie głównym o średnicy 20 mm odległość osi tego pręta od rozpatrywanej powierzchni wynosi 43 mm. Pomylenie tych wielkości może zmienić wynik sprawdzenia.
Projektant dobiera metodę oceny: rozwiązania tabelaryczne, obliczenia uproszczone albo bardziej szczegółową analizę termiczno-mechaniczną. Musi sprawdzić warunki stosowania metody, między innymi schemat podparcia, stopień wykorzystania nośności i ekspozycję ogniową. Słup nagrzewany z czterech stron nie jest równoważny słupowi osłoniętemu z trzech stron skuteczną przegrodą.
Raport powinien rozdzielać niedostateczną ochronę cieplną zbrojenia od niedostatecznej nośności konstrukcji. Dodatkowa osłona może ograniczyć nagrzewanie, ale nie zastępuje wzmocnienia elementu przeciążonego już w normalnych warunkach użytkowania.
4. Dobierz zabezpieczenie do geometrii i warunków użytkowania
Najczęściej rozważa się systemowe zaprawy lub natryski ogniochronne, obudowy płytowe oraz rozwiązania konstrukcyjne zwiększające przekrój lub osłonięcie zbrojenia. Nie istnieje uniwersalna reguła, że dodatkowe 20 mm dowolnej zaprawy zapewni R 120. Grubość i sposób zamocowania muszą wynikać z projektu oraz dokumentacji właściwego systemu, obejmującej jego zastosowanie na żelbecie.
- Natrysk lub zaprawa: sprawdź przyczepność, przygotowanie podłoża, warunki wilgotnościowe i odporność na uszkodzenia mechaniczne.
- Obudowa płytowa: zweryfikuj mocowania, styki, naroża, dostęp serwisowy oraz utratę dostępnej przestrzeni.
- Zwiększenie przekroju: uwzględnij ciężar dodatkowej warstwy, jej współpracę ze starym betonem, zakotwienia i kolejność robót.
W hali z ruchem wózków dolne partie słupów wymagają uwzględnienia ryzyka uderzeń, a w pomieszczeniu mokrym znaczenie ma dopuszczalna ekspozycja systemu. Należy też sprawdzić ryzyko odpryskiwania betonu podczas pożaru, jeżeli właściwości materiału i warunki nagrzewania mogą mu sprzyjać.
5. Opisz zakres robót tak, aby dało się porównać wykonawców
Przy odnawianiu konstrukcji żelbetowych w województwie opolskim naprawa podłoża często musi poprzedzić właściwe zabezpieczenie ogniowe. Zlecenie obejmujące specjalistyczne roboty żelbetowe w Opolu powinno rozdzielać usunięcie uszkodzonego betonu, postępowanie ze skorodowanym zbrojeniem, odtworzenie przekroju i wykonanie ochrony ogniochronnej. Dzięki temu porównanie ofert nie sprowadza się do ceny za metr kwadratowy warstwy o nieokreślonych właściwościach.
Przedmiar powinien podawać powierzchnie w m², objętości napraw w dm³ lub m³ oraz liczbę i typ projektowanych mocowań. Osobno należy wycenić rusztowania, zabezpieczenie wyposażenia, dostęp do instalacji oraz ewentualne podparcie tymczasowe. Przy nieznanej skali ubytków przydatne są ceny jednostkowe robót dodatkowych i jasno określony sposób ich zatwierdzania.
6. Kontroluj przygotowanie podłoża i warstwy zanikające
Najdroższy system nie zadziała zgodnie z założeniami, jeśli zostanie naniesiony na odspojony beton, zabrudzenia olejowe lub słabą powłokę malarską. Projekt i plan kontroli powinny określać wymagane badania podłoża, sprawdzenie grubości oraz zasady odbioru mocowań. Kryteria przyczepności, temperatury aplikacji i wilgotności należy przyjmować z dokumentacji konkretnego rozwiązania, nie z doświadczeń z inną zaprawą.
Usuwanie betonu i szlifowanie wymagają również organizacji ochrony pracowników przed pyłem, w tym zawierającym krzemionkę krystaliczną. Materiały dotyczące ograniczania narażenia zawodowego na pyły publikuje Centralny Instytut Ochrony Pracy – Państwowy Instytut Badawczy. Odpylanie i wydzielenie stref robót trzeba zaplanować przed rozpoczęciem pracy w użytkowanym obiekcie.
7. Odbierz rozwiązanie, a nie sam wygląd powierzchni
Dokumentacja odbiorowa powinna łączyć ocenę konstrukcji, projekt zabezpieczeń, dokumenty zastosowanych wyrobów oraz protokoły kontroli wykonania. Potrzebne są zapisy pomiarów grubości, fotografie robót zanikających i wskazanie zaakceptowanych odstępstw. Równa powierzchnia nie potwierdza wymaganej odporności ogniowej.
Zarządca powinien otrzymać zasady przeglądów i napraw uszkodzeń. Późniejsze przewierty, mocowanie instalacji czy usunięcie fragmentu obudowy wymagają oceny wpływu na zabezpieczenie. Wymaganą odporność ogniową zapewnia dopiero zgodność rozpoznania, projektu, wykonania i dalszego utrzymania konstrukcji.